Parçalanmış sesler: Halide Nusret Zorlutuna ve Türkiye Cumhuriyet Tarihinde kadın özneliği (1919-1960)

Bu çalışma, Halide Nusret Zorlutuna'nın (1901-1984) çoklu yazınsal seslerini ve kadınların ürettikleri farklı edebi türlerin, onların özerkliği ve tarihsel görünürlüklerinde nasıl bir rol oynadığını incelemektedir. Üretken bir şair, romancı, köşe yazarı ve otobiyografi yazarı olan Zorlutuna, hem Türk edebiyatı kanonu hem de kadın tarihçiliği tarafından büyük ölçüde göz ardı edilmiştir. Bu dışlanma ulusal ve küresel tarih yazımında, feminizm gibi baskın ideolojik kategorilere tam anlamıyla uymayan şahsiyetleri görmezden gelme eğilimini örnekler. Çeşitli metin türlerini bir araya getiren bu tez, Halide Nusret Zorlutuna'nın birey olarak karmaşık ve çok yönlü kişiliğini ortaya koyarak bir tarih tanığı olarak barındırdığı, geleneksel tarih yazımı çerçevelerince genellikle gözden kaçırılan düşünce ve eğilimleri açığa çıkarılmış olur. 1919 ile 1960 yılları arasında odaklanan tez, Zorlutuna'nın yazılarını çözümleyerek, farklı edebi türlerde kamusal ve özel kimliklerini ayrı ayrı inşa ettiğini tespit etmiştir. Burada edebi türler yalnızca biçimsel unsurlar olarak değil, aynı zamanda tarihsel birer araç olarak işlev görür. Özellikle kurmaca ve günlük gibi türlerin, kadınların özel alanın mahremiyeti veya kurgusal teknikler aracılığıyla, değişen toplumsal cinsiyet normlarını, politik beklentileri ve sosyal kısıtlamaları sorgulamalarına ve bunlara karşı yazılı olarak üstü kapalı eleştirilerine olanak tanıdığı iddia edilmektedir. Böylece, birden fazla kimliği yansıtan yazılarının arasındaki etkileşim, Zorlutuna'nın eserlerinde ahlaki muhafazakarlık ile örtük feminist eleştiri arasındaki gerilimi ortaya koymaktadır. Yöntemsel olarak biyografiyi feminist tarih yazımıyla birleştiren bu tez, edebi tür, söylem ve bireysellik merceğinden kadınların eylemliliğini vurgulayarak geleneksel sosyal tarih ve ana akım feminist tarih yazımının ötesine geçen küresel ve yerel tartışmalara katkı sunar.

Fragmented voices: Halide Nusret Zorlutuna and women's agency in the making of Turkish Republican History (1919-1960)

This study explores the multiple authorial voices of Halide Nusret Zorlutuna (1901-1984) and how literary genres played a role in women's agency and historical visibility. A prolific poet, novelist, columnist, and memoirist, Zorlutuna has been largely excluded from both the Turkish literary canon and women's historiography. Her marginalization illustrates the tendency in national and global historiography to ignore figures who do not entirely align with dominant ideological categories, such as feminism or political activism. By incorporating a variety of sources this study reveals Halide Nusret Zorlutuna as a complex and multifaceted figure. This introduces her nuanced dimensions as a witness to history, which conventional historiographical frameworks tend to overlook. Focusing on the years between 1919 and 1960, the thesis analyzes Zorlutuna's writings to examine how she constructed her public and private personas in different literary genres. It argues that genre functions not only as a stylistic device but also as a historical tool, with certain genres—such as fiction and diaries—enabling subtle critique by allowing women to navigate and challenge shifting gender norms, political expectations, and social constraints by employing private spaces or narrative techniques. The dialogue between her texts, which reflect multiple personas, highlights the tension between moral conservatism and subtle feminist critique in Zorlutuna's works. Methodologically, this study combines biographical analysis with feminist historiography, contributing to recent efforts to move beyond the boundaries of traditional social history and mainstream feminist historiography. Ultimately, it aims to respond to Turkish and global historiographical debates by highlighting women's agency through the prism of genre, voice and individuality.