Bu tez, 1878–1918 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'ndan Avusturya-Macaristan işgali altındaki Bosna-Hersek'e yapılan Bosnalı Müslüman geri dönüş göçüne odaklanmaktadır. Göçmenler Osmanlı İmparatorluğu'na göç ettikten sonra Bosna'ya geri dönmüşlerdir. İlk göç, Avusturya-Macaristan'ın zorunlu askerlik, toprak reformu ve İslami kurumların ve gündelik hayatın marjinalleştirilmesi gibi politika ve uygulamalarına bir tepkiydi. Göçmenler Osmanlı topraklarında elverişsiz ekonomik koşullar ve siyasi istikrarsızlıkla karşılaşmışlardır. Yapısal bir süreç olarak geri dönüş kararı, Osmanlı İmparatorluğu ve Bosna'daki siyasi ve ekonomik ortamı şekillendirdi. Geri dönenlerin yeniden entegrasyonu ve karmaşık Avusturya-Macaristan bürokratik yönetimini ve gündelik hayatın zorluklarını nasıl aştıkları bu tezin özünü oluşturmaktadır. Döndükleri bağlam, yasal çerçevesi ve mülkiyet rejimi değişmiş, tamamen dönüşmüş bir bağlamdı. Geri dönenler yeni bağlama uyum sağlamaya çalışmış ve Bosnalı Müslüman kimliğinin yeniden inşasında kilit bir rol oynamışlardır. Bu tez, geri dönüş göçünün rastlantısal bir olay değil, 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarındaki emperyal bağlamlarda göç süreçlerinin kurucu bir unsuru olduğunu savunmaktadır. Sınır bölgelerindeki Müslümanlar, imparatorluk politikaları, dini kimlik ve modernitenin baskıları arasında gezinmek için stratejiler oluşturdular. Geri dönenler dönüştürücü aktörlerdi ve kendi toplumları üzerindeki etkileri büyüktü. Bu çalışmada, yedi farklı ülkenin arşiv kaynakları ile dilekçeler ve konsolosluk raporları gibi birincil kaynaklardan yararlanılmıştır.

This dissertation focuses on the Bosnian Muslim return migration from the Ottoman Empire to the Austro-Hungarian occupied Bosnia-Herzegovina between 1878 and 1918. The emigrants returned to Bosnia following their migration to Ottoman Empire. Initial emigration was a response to Austro-Hungarian policies and practices as conscription, land reform, and the marginalization of Islamic institutions and everyday life. In Ottoman territories, emigrants encountered unfavorable economic conditions and political instability. As a structural process, the decision of return shaped the political and economic milieu in the Ottoman Empire and Bosnia. The reintegration of returnees and how they navigated the complex Austro-Hungarian bureaucratic governance and the hardships of everyday life constitute the core of this dissertation. The context they returned to was a thoroughly transformed one with altered legal framework and property regime. Returnees sought to adapt to new context and played a key role in the reconstruction of Bosnian Muslim identity. This dissertation argues that return migration is not an occasional incident, but a constitutive element of migratory processes in the imperial contexts of the late 19th and early 20th centuries. Muslims in borderland regions established strategies to navigate imperial politics, religious identity, and the pressures of modernity. Returnees were transformative agents, and their impact in their communities were substantial. The study employs a wide range of primary sources which include archival records of seven different countries, as well as petitions and consular reports.